Европската Унија и покрај огромните вложувања во одбраната и политичките најави за зајакнување на воените капацитети, сè уште не е подготвена да одговори на можни сериозни безбедносни закани. Амбицијата Европа да достигне целосна воена подготвеност до 2030 година е неизвесна, се предупредува во нацрт-програмата за работа на Европската комисија за 2027 година.
Во документот се посочува дека европските граници, критичната инфраструктура и основните вредности на Унијата се изложени на сè поголеми ризици, особено поради хибридните закани. Овие предупредувања се совпаѓаат со оценките на Европската одбранбена агенција, која укажува на сериозни слабости во воените способности на земјите членки.
Иако во 2025 година европските држави издвоиле рекордни 418 милијарди евра за одбрана, вложувањата сè уште не резултирале со доволно подготвени, одржливи и меѓусебно усогласени воени сили кои би можеле брзо да реагираат во кризна ситуација.
Дополнителен притисок врз европската безбедност создава и најавеното намалување на американското воено присуство на континентот, во рамките на ревизијата на распоредувањето на американските сили. Поради тоа, Брисел сè повеќе ја нагласува потребата Европа самостојно да ги развива стратешките капацитети што досега во голема мера ги обезбедувале САД.
Европскиот комесар за одбрана Андриус Кубилиус предупредува дека Унијата мора да ја надомести оваа празнина со инвестиции во стратешки транспорт, полнење гориво на воени авиони во воздух, вселенска и сајбер-одбрана. Проценките покажуваат дека развојот на овие способности би можел да чини околу 500 милијарди евра.
Брисел во меѓувреме предлага и нови механизми за заедничко справување со безбедносните закани. Меѓу нив е и Европскиот безбедносен итен протокол, преку кој земјите членки што се соочуваат со директна и сериозна закана би можеле да побараат брза координирана реакција од Унијата. Предлогот, кој претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен го спореди со членот 4 од договорот на НАТО, засега нема целосна поддршка од сите држави.
Потребата од ваков механизам се зголемува поради зачестените инциденти со беспилотни летала, сомнежите за саботажи и нападите врз инфраструктурата. Во последниот период беа регистрирани упади на дронови во земји од источното крило на Европа, по што НАТО ја активираше одбранбената иницијатива „Eastern Sentry“.
Сепак, ниту зголемените инвестиции во технологијата за откривање и неутрализирање дронови не гарантираат дека Европа навреме ќе ги изгради потребните системи. Иако вложувањата во оваа област се зголемиле шесткратно меѓу 2024 и 2025 година, проценките се дека до 2030 година ќе бидат завршени само околу една третина од планираните програми.
Важен дел од европската безбедносна стратегија останува и поддршката за Украина. Европската комисија најавува продолжување на инвестициите во противвоздушната и противракетната одбрана, беспилотните системи и муницијата. Украина, пак, планира до една милијарда евра од европскиот заем да насочи кон програма за поврзување на својата одбранбена индустрија со европските партнери.
Пораката од Брисел е дека Европа мора побрзо да ги претвори политичките ветувања и рекордните буџети во конкретни воени способности. Во спротивно, целта за воена подготвеност до 2030 година може да остане само амбициозен план.
