Храната што секојдневно завршува на трпезите на граѓаните не секогаш ги исполнува условите за безбедност. Инспекциските контроли во Македонија во првите осум месеци од годинава откриле сериозни неправилности, а илјадници килограми производи биле отстранети од продажба, вратени во странство или воопшто не добиле дозвола да влезат на домашниот пазар. Овие резултати повторно го отвораат прашањето колку ефикасно се контролира храната и дали сите ризици се откриваат навреме.
Од почетокот на јануари до крајот на август, инспекторите на Агенцијата за храна и ветеринарство реализирале 74.838 надзори. Во текот на проверките биле уништени 69.776 килограми храна од домашниот промет и од увоз за која било утврдено дека не е безбедна. Истовремено, не бил дозволен влез на 21.105 килограми производи од неживотинско потекло, а во државите од кои биле испратени биле вратени 122.602 килограми храна од животинско потекло.
Резултатите ги презентираше директорот на АХВ, Оливер Миланов, по повод Светскиот ден на храната. Различните постапки покажуваат дека контролата се спроведува во повеќе фази – од проверките на увозните пратки до надзорот врз производите што веќе се наоѓаат во продажба. Сепак, податоците за уништена, одбиена и вратена храна се однесуваат на различни категории мерки и не треба да се третираат како една количина уништени производи.
Дека инспекторите имаат работа и на домашниот пазар покажа и акцијата на зелениот пазар во скопско Ченто. Таму биле отстранети и уништени околу два тона храна што се продавала надвор од соодветно определените места и во услови што не ги задоволувале хигиенските стандарди. Во контролата учествувале и комуналните инспектори на Град Скопје, како и Државниот пазарен инспекторат.
Особено загрижувачки беше случајот со пратка од 27,5 тони УХТ-млеко увезена од Косово. Анализите покажале дека во млекото има афлатоксин во концентрација над дозволената граница. Поради утврдениот ризик, производот не бил пуштен во продажба, иако бил наменет за дистрибуција во маркетите. Целата пратка била уништена на депонијата „Дрисла“, под надзор на ветеринарен инспектор.
Проблеми биле утврдени и кај дел од продавниците што нудат здрава храна. При инспекциска акција биле пронајдени производи што не ги исполнувале потребните безбедносни услови, поради што повеќе од еден тон храна бил уништен. Контролата открила и дека 14 оператори работеле без да бидат регистрирани за дејност поврзана со храна.
Покрај редовните проверки, институцијата постапувала и по пријави и барања за инспекциски надзор. Во периодот од осум месеци биле поднесени над илјада иницијативи, најголем дел поврзани со здравствената заштита и благосостојбата на животните.
Од Агенцијата посочуваат дека заштитата на потрошувачите не се сведува само на казнување откако ќе се открие прекршување. Важен дел од работата, според директорот Миланов, се превентивните мерки, информирањето и соработката со сите што учествуваат во производството и продажбата на храна.
Последиците од непочитувањето на правилата ги чувствуваат и трговците и граѓаните. За компаниите, небезбедните производи значат финансиски штети, уништена стока и можен удар врз угледот. За купувачите, најголемата загриженост е дали храната што ја плаќаат е безбедна за употреба.
Иако бројките покажуваат дека се откриваат и отстрануваат производи што не ги исполнуваат условите, тие сами по себе не докажуваат дека небезбедната храна станува почеста. За да се утврди дали контролите даваат подобри резултати и дали ризиците се намалуваат, потребна е споредба со претходните години, како и податоци за вкупниот обем на увозот и бројот на утврдени прекршувања.
За граѓаните, суштината не е само колку храна ќе биде уништена или вратена, туку колку опасни производи ќе бидат откриени пред да стигнат до продавниците и домовите. Токму тоа останува најважниот тест за системот за контрола на безбедноста на храната во земјава.
