Нов бран поскапувања на храната би можел да го погоди светскиот пазар во наредниот период, а меѓу производите кои се сметаат за најизложени е пченицата. Тоа би можело да значи повисоки цени и за секојдневните производи како леб, брашно, тестенини и други производи од жито.
Анализите на „Оксфорд Економикс“ покажуваат дека глобалните цени на храната во 2026 година би можеле да пораснат за 11,8 отсто, додека за 2027 година се очекува дополнителен раст од 4,8 отсто. Доколку ваквите прогнози се остварат, последиците би можеле да се почувствуваат и на европските пазари.
Еден од главните проблеми е климатската состојба. Високите температури и сушата веќе влијаат врз земјоделското производство во повеќе делови на Европа. Поради послабите услови за производство, здружението на трговци со жито и маслодајни култури „Коцерал“ ја намали прогнозата за производството на жито во Европската Унија и Велика Британија од 295,5 на 286,6 милиони тони. За споредба, минатата година производството достигнало околу 310 милиони тони.
Проблемите не завршуваат со временските услови. Земјоделците се соочуваат и со повисоки трошоци за производство, особено за горивото, енергијата и ѓубривата. Според проценките на „Оксфорд Економикс“, цената на вештачките ѓубрива годинава би можела да биде повисока за околу 22 отсто, додека дизелот во јули бил за 36 отсто поскап во однос на истиот месец минатата година.
Економистите предупредуваат дека геополитичките конфликти дополнително ја усложнуваат состојбата. Војната меѓу САД и Иран влијае врз цените и достапноста на енергенсите и суровините потребни за земјоделското производство, додека војната во Украина продолжува да создава ризици за глобалниот пазар на жито.
Русија и Украина имаат значајна улога во светската трговија со земјоделски производи. Двете земји заедно учествуваат со значителен дел во глобалниот извоз на пченица и пченка, па секое нарушување на извозот може да влијае врз понудата и цените на меѓународните пазари.
Особено загрижувачки се нарушувањата во транспортот преку Црното и Азовското Море. Нападите врз пристанишната инфраструктура и промените во бродските рути можат да го забават извозот и да создадат дополнителен притисок врз цените.
Пченицата е меѓу најчувствителните култури на зголемените трошоци, бидејќи нејзиното производство во голема мера зависи од употребата на вештачки ѓубрива. Според достапните проекции, во третиот квартал од 2026 година цената на пченицата би можела да биде околу 36 отсто повисока отколку во истиот период минатата година.
Последиците не би се почувствувале само кај житните производи. Сушата и екстремните температури можат да го намалат производството и на овошје, зеленчук и млечни производи. Тоа значи дека поскапувањето на основните суровини може постепено да се пренесе и врз готовите производи, како леб, сирење, масло и вино.
Кај свежите производи ефектот обично се пренесува побрзо и поскапувањето може да се почувствува во рок од неколку месеци. Кај преработената храна процесот е поспор, бидејќи производителите имаат залихи и дополнително време за преработка и дистрибуција. Според проценките, посилен ефект врз цените на преработената храна би можел да се почувствува во периодот од февруари до мај следната година.
Ваквите движења се важни и за македонските потрошувачи. Македонија, како и голем дел од земјите во регионот, во значителна мера зависи од увозот на жито и од увозни суровини за прехранбената индустрија. Затоа, доколку продолжи растот на светските цени, дополнителен притисок може да се појави и врз домашните цени на храната.
Тоа значи дека во следниот период граѓаните би можеле да се соочат со нови ценовни притисоци, особено кај производите што директно зависат од пченицата и другите земјоделски суровини. Колку големо ќе биде поскапувањето на македонскиот пазар ќе зависи и од домашното производство, увозот, трошоците за транспорт и движењето на цените на енергенсите.
