Европската интеграција на Македонија повторно се соочува со неизвесност. Додека Европската Унија разгледува посебни патокази за Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија, со конкретни чекори и временски рамки за нивното приближување кон членството, Македонија засега не е опфатена со таквата иницијатива.
Информацијата ја објави „Политико“, повикувајќи се на европски извори, а истата тема ја пренесоа и други европски медиуми. Според тие наводи, четирите држави се сметаат за кандидати кај кои Брисел гледа можност за појасно дефинирање на патот до завршување на преговорите. Македонија, Босна и Херцеговина и Косово, пак, во оваа фаза не се дел од планот за вакви временски траектории.
Тоа не значи дека Македонија е формално отстранета од процесот на проширување, но разликата во третманот повторно го отвора прашањето за нејзината позиција во европскиот процес. Особено внимание привлекува фактот што земјата кандидатски статус има уште од 2005 година, а пристапните преговори формално ги започна во 2022 година.
Во меѓувреме, европската политика кон проширувањето добива нова динамика. Црна Гора веќе ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, додека Албанија исто така направи значителен напредок во преговарачката структура. За Тирана веќе се зборува и за амбиција преговорите да бидат завршени до 2027 година. Украина и Молдавија, пак, добиваат дополнителен геополитички импулс во услови на променета европска безбедносна архитектура.
Македонија се наоѓа во поинаква ситуација. Иако Европската комисија со години оценува дека земјата треба да напредува кон отворање на преговарачките кластери, процесот останува условен со уставните измени предвидени со заклучоците на Советот на ЕУ од 2022 година.
Во последниот извештај на Европската комисија се наведува дека Македонија продолжува со подготовките за отворање на првиот кластер, но дека потребните уставни измени сè уште не се усвоени. Паралелно, од земјата се очекува дополнителен напредок во областите како владеење на правото, независност на судството и борба против корупцијата.
Токму условувањето на европскиот пат беше една од главните теми на која претседателката Гордана Сиљановска-Давкова се осврна на Европскиот самит во Салцбург на 28 септември. Таа потсети дека Македонија е кандидат за членство повеќе од две децении и дека во изминатите години направила повеќе крупни политички отстапки во насока на евроинтеграциите.
Сиљановска-Давкова оцени дека секој направен компромис бил проследен со нови барања и предупреди дека билатералните прашања не треба да го заменат принципот според кој напредокот кон ЕУ треба да зависи од исполнувањето на европските критериуми. Нејзините оценки се политички став на претседателката, а не официјална формулација на институциите на ЕУ.
Од европска перспектива, пак, процесот на проширување се темели на заслуги и исполнување на условите. Тоа значи дека секоја земја напредува зависно од степенот на спроведување на реформите и исполнувањето на критериумите. Истовремено, македонската страна со години укажува дека билатералните спорови со соседите имаат директно влијание врз динамиката на пристапувањето.
Отсуството на Македонија од новата група земји за кои се подготвуваат конкретни патокази затоа повторно ја наметнува дилемата дали европската перспектива за земјата се движи со доволно јасни правила и рокови.
Особено чувствително е тоа што Македонија во медиумските извештаи се појавува во иста група со Косово и Босна и Херцеговина, иако сите три земји се на различни степени од евроинтегративниот процес. Македонија има кандидатски статус од 2005 година и формално започнат пристапен процес од 2022 година, Косово има поднесено апликација за членство, додека Босна и Херцеговина има кандидатски статус, но се наоѓа во различна фаза од преговорите.
Од тие причини, споредбата меѓу трите земји не значи дека нивниот институционален статус е идентичен, туку дека во рамките на најновата иницијатива тие засега не се опфатени со ист тип конкретни временски патокази како Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија.
За Македонија, токму непредвидливоста на процесот останува едно од најчувствителните прашања. По повеќе од две децении од кандидатскиот статус, граѓаните и политичките институции сè уште немаат јасен рок кога земјата би можела да ги затвори преговорите и да стигне до членство.
Новата иницијатива на Брисел покажува дека Европската Унија повторно размислува како да го забрза проширувањето, но истовремено ја открива и различната динамика меѓу кандидатите. За Македонија останува отворено прашањето кога нејзиниот европски пат ќе добие конкретна временска рамка, наместо повторно да остане на листата на земји кои треба да чекаат.
