Русија сè повеќе зависи од Кина, не само за продажбата на енергенси туку и за набавката на индустриска опрема и компоненти потребни за производство на оружје. Променетите трговски односи веќе се одразуваат и врз Индија, чии рафинерии остануваат без дел од руските испораки откако кинеските купувачи однапред резервирале значителни количества нафта.
Според извештајот на „Ројтерс“, кинеските компании однапред договараат испораки за октомври и ноември и нудат фиксни цени, со што ја намалуваат количината достапна за индиските рафинерии. Дел од индиските компании поради тоа се принудени да купуваат поскапа нафта од Блискиот Исток и Северна Африка.
Испораките на руска сурова нафта во Индија во септември се очекува да се намалат на околу 1,75 милиони барели дневно, во споредба со приближно 2,1 милион барели во август. Ова е уште еден показател за промената на односите на енергетскиот пазар по руската инвазија врз Украина и воведувањето на западните санкции.
Откако изгуби значителен дел од европскиот пазар, Москва мораше да ја пренасочи трговијата кон азиските земји. Кина постепено се наметна како најважен партнер, бидејќи купува големи количества руски енергенси и истовремено обезбедува машини, електронски компоненти и индустриски материјали што ѝ се потребни на руската економија, вклучително и на военото производство.
КИНА Е НАЈГОЛЕМИОТ КУПУВАЧ НА РУСКА НАФТА
Податоците на Центарот за истражување на енергијата и чистиот воздух (CREA) покажуваат дека Кина од декември 2022 до август 2026 година презела околу половина од рускиот извоз на сурова нафта. Во истиот период купила и приближно 37 проценти од рускиот извоз на јаглен.
Во август 2026 година, Кина учествувала со околу 51 процент во приходите од рускиот извоз на фосилни горива остварени од петте најголеми увозници. Вредноста на тие испораки достигнала околу 8,4 милијарди долари.
Зависноста е особено значајна бидејќи продажбата на енергенси е еден од главните извори на приходи за руската држава. Колку повеќе извозот се концентрира на кинескиот пазар, толку поголемо влијание добива Пекинг врз цените, количините и условите под кои Москва ги продава своите ресурси.
Кинеската побарувачка дополнително се зголемила во септември, кога проблемите со снабдувањето од Блискиот Исток поттикнале поголем интерес за руската нафта. Кинеските компании не само што преземале дополнителни количества туку почнале и директно да се натпреваруваат со други големи азиски купувачи.
За Русија, наоѓањето алтернативни пазари со сличен капацитет е сериозен предизвик. Во август суровата нафта сочинувала приближно 70 проценти од кинескиот увоз на руски фосилни горива, додека остатокот го сочинувале гасот преку гасоводи, течниот природен гас, јагленот и нафтените деривати.
Сепак, Кина не е единствениот преостанат пазар за руските енергенси. Европската Унија и натаму купува значителни количества руски течен природен гас, додека Турција останува важен купувач на руски нафтени деривати и гас преку гасоводи.
АМЕРИКАНСКИТЕ САНКЦИИ МОЖЕ ДА ЈА ЗГОЛЕМАТ ЗАВИСНОСТА ОД ПЕКИНГ
Дополнителен притисок врз руската трговија може да создадат и американските мерки. Законодавната иницијатива за санкционирање на Русија и Иран, поврзана со американскиот сенатор Линдзи Греам, предвидува можност за воведување царини до 100 проценти за земјите што купуваат руска нафта и гас.
Меѓу потенцијално засегнатите држави се Кина и Индија, но последиците не мора да бидат еднакви. Индија има значајни трговски врски со САД и може да биде почувствителна на ограничувањата на американскиот пазар. Кина, пак, има поголема економска тежина и пошироки можности за возвратни мерки.
Засега не е јасно како Вашингтон би ги применувал ваквите мерки кон двете земји. Но, доколку Индија го намали увозот на руска нафта, а Кина продолжи да купува големи количества, Москва би можела уште повеќе да се потпре врз кинеските купувачи.
Така, мерките чија цел е намалување на руските приходи би можеле да имаат и несакан ефект: дополнително концентрирање на рускиот енергетски извоз на еден пазар и зголемување на влијанието на Пекинг.
КИНЕСКИТЕ МАШИНИ И ЧИПОВИ СЕ ВАЖНИ ЗА РУСКОТО ПРОИЗВОДСТВО НА ОРУЖЈЕ
Кинеската поддршка не се сведува само на купување руска нафта и гас. Значајна е и испораката на индустриска опрема, електроника и материјали што ѝ помагаат на руската воена индустрија да функционира и покрај западните ограничувања.
Според достапните податоци, Кина обезбедила околу 62 проценти од CNC-машините, нивните компоненти и потрошниот материјал што Русија ги увезла од јануари 2023 до јули 2024 година. Овие компјутерски управувани машини се користат за прецизна обработка на делови потребни за производство на ракети, беспилотни летала, артилериско оружје и други воени системи.
На крајот на 2023 година, Кина учествувала со околу 70 проценти во рускиот увоз на машински алати. Според американски процени објавени во медиумите, приближно 90 проценти од руската увезена микроелектроника во текот на истата година потекнувала од Кина.
Зависноста се забележува и во военото воздухопловство. Во 2024 година, Кина обезбедила околу 85 проценти од авионските гуми што ги увезла Русија, во вредност од приближно 10,3 милиони долари. Иако станува збор за производ што не изгледа стратешки значаен, неговата достапност е важна за одржувањето на борбените авиони во оперативна состојба.
Руското воено воздухопловство интензивно ги користи авионите, меѓу кои и моделите Су-34 и Су-35С, поради што одржувањето и замената на деловите се постојана потреба.
КИНЕСКИ МАТЕРИЈАЛИ ЗА ПРОИЗВОДСТВО НА РУСКИ ДРОНОВИ
Еден од највпечатливите примери за значењето на кинеските испораки е производството на беспилотни летала. Документи објавени од „Политико“ укажуваат дека кинеска државна компанија испорачала 46 тони прекурсор за полиакрилонитрил, материјал што се користи при производство на јаглеродни влакна со висока цврстина, на руската компанија „Алабуга-Волокно“, поврзана со производството на дронови „Геран“.
Според експертот за вооружување Дејвид Олбрајт, количината на испорачаниот материјал потенцијално би можела да биде доволна за производство на најмногу 1.300 беспилотни летала.
Во документите материјалот наводно бил заведуван како цивилно синтетичко влакно, а не како производ со двојна намена. Тоа отвора прашања за ефикасноста на контролите врз извозот и можноста производи што формално имаат цивилна употреба да завршат во воени производствени капацитети.
Машинските алати, микроелектрониката, индустриските влакна и другите материјали се важни затоа што ѝ овозможуваат на Русија да произведува, одржува и обновува воена опрема. Ова ја покажува и една од слабостите на западните санкции: ограничувањето на директниот извоз во Русија не е секогаш доволно ако истите производи може да стигнат преку трети земји или посредници.
НЕРАМНОПРАВЕН ПАРТНЕРСКИ ОДНОС
Иако соработката е важна за двете земји, зависноста не е еднаква. Русија има големи резерви на природни ресурси, но ѝ се потребни купувачи, приходи и пристап до индустриски производи за да ја одржи економијата и военото производство. Кина располага со огромен пазар, но истовремено има можност да избира меѓу повеќе снабдувачи на енергенси.
Извештајот на американската Комисија за економска и безбедносна ревизија на односите меѓу САД и Кина за 2025 година укажува на оваа нерамнотежа: околу 34 проценти од руската надворешна трговија е поврзана со Кина, додека Русија учествува со само околу четири проценти во кинеската надворешна трговија.
Тоа значи дека евентуално нарушување на трговските односи би имало многу поголеми последици за Москва отколку за Пекинг. Русија би морала да бара нови пазари за своите енергенси и алтернативни извори на индустриска опрема, додека Кина има поширок избор на партнери.
Доколку западниот притисок ги натера Индија и другите купувачи да го намалат увозот на руска енергија, а кинеската побарувачка остане висока, зависноста на Москва од Пекинг дополнително ќе се продлабочи.
Кина веќе има значајна улога во руските приходи од извозот и во снабдувањето на индустријата што произведува оружје. Во услови на продолжени санкции, оваа зависност може да стане уште поважна, давајќи му на Пекинг поголема економска и стратешка предност во односите со Москва.
