Последиците од загадениот воздух може да бидат многу посериозни од кашлица, отежнато дишење и проблеми со срцето. Научни истражувања укажуваат дека долготрајната изложеност на ситни штетни честички е поврзана и со зголемен ризик од деменција, промени во мозочното ткиво и побрзо стареење на когнитивните функции.
Ова предупредување добива дополнително значење за Скопје, кое и оваа есен повторно се соочува со зголемено загадување. Со доаѓањето на постудените денови, концентрациите на штетните честички растат, а комбинацијата од греењето на домаќинствата, сообраќајот и неповолните временски услови го отежнува задржувањето на чист воздух во скопската котлина.
Според рангирањето на Numbeo за 2026 година, објавено во август, Скопје се најде на петтото место во европската листа според индексот на загадување, со вредност од 82,96. Овој индекс опфаќа поширока слика за загадувањето и условите во животната средина, па затоа не треба да се поистоветува директно со измерените концентрации на ПМ-честички.
Државните мерни станици регистрираа покачени вредности и во текот на октомври. На 7 октомври, кај Ректорат била забележана максимална часовна концентрација на ПМ10 од 130,07 микрограми на кубен метар, додека во Карпош вредноста достигнала 85,1 микрограм.
На 21 октомври, кај Ректорат во 19 часот биле измерени 91,25 микрограми ПМ10 на кубен метар, а во Карпош евидентираната часовна концентрација на ПМ2.5 во 20 часот изнесувала 46,14 микрограми. Овие се часовни мерења и сами по себе не значат дека е надмината законската дневна граница.
Според сознанијата што ги пренесува американскиот „Вашингтон пост“, научниците сè повеќе ја истражуваат врската меѓу загадувањето и здравјето на мозокот. Особено внимание се посветува на ПМ2.5 честичките, кои се толку ситни што можат да навлезат длабоко во организмот и да предизвикаат воспалителни процеси.
Анализа на податоци од повеќе од 400.000 учесници во британската база UK Biobank покажала дека лицата изложени на повисоки концентрации на ПМ2.5 имале 14 проценти повисок ризик од деменција во споредба со оние изложени на најниски нивоа.
Други истражувања укажуваат на можни промени во делови од мозокот важни за меморијата и учењето, меѓу кои и хипокампусот. Научниците испитуваат и дали ситните честички и материите што ги содржат можат да придонесат за воспаление и оштетување на нервните клетки.
Во одредени анализи на мозочно ткиво биле пронајдени честички и материи поврзани со загадувањето, вклучувајќи саѓи и метали. Истражувачите ја проучуваат и нивната можна поврзаност со невролошки заболувања, како Алцхајмеровата и Паркинсоновата болест.
Сепак, научниците предупредуваат дека поврзаноста меѓу загадениот воздух и одредени заболувања не значи дека е докажана директна причинско-последична врска во секој случај. На здравјето влијаат и возраста, генетиката, општата состојба на организмот и времетраењето на изложеноста.
За Скопје, повторувањето на високите концентрации на штетни честички претставува сериозен јавноздравствен предизвик. Со приближувањето на зимата, ризикот од нови периоди со загаден воздух останува висок, а научните сознанија укажуваат дека заштитата на квалитетот на воздухот е важна не само за дишењето и срцето, туку и за зачувувањето на меморијата и мозочните функции во подоцнежните години.
