Нарушениот внатрешен часовник на организмот би можел да има значајна улога кај голем дел од луѓето со депресија. Истражување објавено во списанието „British Journal of Psychiatry“ укажува дека околу 23 проценти од испитаниците со депресија покажувале карактеристики на можен подтип наречен циркадијална депресија, поврзан со нарушување на природниот 24-часовен ритам на телото.
Овој концепт се однесува на состојба во која биолошкиот часовник не е усогласен со секојдневните обврски и циклусот на светлина и темнина. Последиците можат да вклучуваат нарушен сон, намалена енергија и промени во дневната активност. Сепак, важно е да се нагласи дека циркадијалната депресија засега не е посебна официјална дијагноза во прирачникот DSM-5, кој се користи во клиничката практика.
Во истражувањето биле анализирани клинички и генетски податоци од повеќе од 10.000 Австралијци со депресија. Научниците ги разгледувале навиките за спиење, дневната поспаност, утринскиот замор, склоноста кон подоцнежно легнување и таканаречениот „социјален џет-лег“ – несовпаѓањето меѓу природниот биолошки ритам и распоредот на работа или другите секојдневни обврски.
Околу 23 проценти од учесниците биле класифицирани во групата со карактеристики на предложениот подтип. Кај нив почесто биле забележани потешки депресивни симптоми, самоубиствени мисли, изразена психичка вознемиреност и физички тегоби како болка и замор. Кај дел од испитаниците биле присутни и други состојби, меѓу кои анксиозност, АДХД, биполарно растројство, дебелина и инсулинска резистенција.
Истражувачите посочуваат дека овие наоди не значат оти секој човек што има проблеми со спиењето страда од овој подтип на депресија. Сепак, резултатите ја нагласуваат важноста на биолошкиот ритам при процената на менталното здравје.
Една од можните причини за ваквата поврзаност е нарушениот распоред на спиење и будење. Научниците испитуваат како хроничното воспаление, промените во метаболизмот и нарушувањата на биолошкиот часовник можат да влијаат едни врз други. Засега, меѓутоа, не е целосно разјаснето што е причина, а што последица.
Клиничкиот психолог Хилари Амон објаснува дека внатрешниот часовник помага да се координираат промените во мозокот во текот на денот, вклучително и будноста, мотивацијата и концентрацијата. Кога природниот ритам е нарушен, може да се појават замор, намалена мотивација и тешкотии со фокусирањето. Овие симптоми можат да бидат дел од депресијата, но во одредени случаи и да придонесуваат за нејзиното влошување.
Нарушениот биолошки ритам може да влијае и врз хормоните и метаболизмот. Промените во лачењето на кортизолот, хормонот поврзан со стресот, можат да бидат поврзани со проблеми со спиењето, додека метаболичките промени можат да придонесат за зголемување на телесната тежина.
Психијатарот Арон Бринен од Универзитетот Вандербилт истакнува дека врската меѓу сонот и депресијата одамна е позната. Депресијата може да го наруши спиењето, но и долготрајните проблеми со спиењето можат да го зголемат ризикот од развој или влошување на депресивните симптоми.
Засега не постои утврден протокол за лекување на циркадијалната депресија како посебна состојба. Според истражувачите, дел од испитаниците со овие карактеристики послабо реагирале на вообичаените антидепресиви, вклучително и лековите од групите ССРИ и СНРИ. Овој наод, сепак, не значи дека овие лекови не се соодветни за сите луѓе со депресија или дека треба да се прекине пропишаната терапија.
Како можни пристапи за понатамошно истражување се споменуваат светлосната терапија и мелатонинот, кои во одредени околности можат да помогнат во регулирањето на циклусот на спиење и будење. Нивната примена треба да биде индивидуално проценета со лекар, бидејќи изборот на третман зависи од симптомите и целокупната здравствена состојба.
Експертите советуваат луѓето што имаат долготрајни проблеми со расположението, енергијата или спиењето да побараат стручна процена, наместо самостојно да си поставуваат дијагноза. Лекарот може да процени дали нарушувањата на спиењето придонесуваат за симптомите и да предложи соодветен третман.
Редовниот распоред за спиење, вниманието кон работните обврски и патувањата и одржувањето стабилни навики можат да бидат дел од грижата за здравјето. Сепак, доколку постои депресија, овие мерки не ја заменуваат професионалната процена и потребната терапија.
Научниците нагласуваат дека се потребни дополнителни истражувања за да се потврди дали циркадијалната депресија претставува посебен подтип и како најдобро да се препознае и третира. Засега, главната порака е дека спиењето и биолошкиот ритам се важни фактори што треба да се земат предвид при разбирањето на депресијата.
