По години поминати во неизвесност, илјадници лица ангажирани во јавните институции би можеле да го решат својот работен статус и да добијат вработување на неопределено време. Предлог-законското решение предвидува промена на досегашниот начин на ангажирање на лицата кои работат со договори на дело, авторски договори или преку агенции за привремени вработувања.
Можноста за регулирање на работниот однос се однесува на повеќе области од јавниот сектор, меѓу кои локалната самоуправа, јавните претпријатија, здравствените и културните установи, како и други јавни институции. Целта е лицата кои подолг период ги извршуваат своите работни задачи да добијат посигурен статус и јасно утврдени права и обврски.
Според предложената динамика, институциите ќе треба да ја завршат потребната постапка во рок од 90 дена од почетокот на примената на законот. Процесот би се одвивал постепено: најмалку 50 проценти од опфатените лица треба да бидат трансформирани во првата фаза, додека за преостанатите крајниот рок е 31 декември 2027 година.
Предвидени се и правила со кои треба да се спречи лицата да останат без ангажман додека трае постапката. Според предлогот, договорите не би смееле да се прекинуваат во овој период, освен во случаи на сериозно прекршување на работните обврски.
Регулирањето на статусот на хонорарно ангажираните лица не е нова тема во државата. Сличен процес беше спроведуван и во 2015 година, кога со посебно законско решение беа утврдени правила за трансформација на работните ангажмани и ограничувања за идното користење договори на дело во јавниот сектор.
Со актуелниот предлог се предвидуваат и ограничувања за ангажирање лица надвор од редовен работен однос. Од 1 јануари 2028 година, институциите би можеле да ангажираат вакви лица во рамки на утврден лимит до 10 проценти од вкупниот број вработени. За непочитување на правилата се предвидени парични казни за одговорните раководители од 250 до 500 евра.
Предложената трансформација нема да важи за сите категории во јавниот сектор. Од неа се исклучени акционерските друштва, воениот и цивилниот персонал во Армијата, припадниците и вработените во Министерството за внатрешни работи, Агенцијата за национална безбедност и Финансиската полиција. Надвор од опфатот остануваат и училиштата, високообразовните установи и студентските домови.
За реализацијата на процесот ќе биде потребна согласност од Министерството за финансии. Надлежното министерство ќе ја проверува документацијата на институциите и ќе одобрува трансформација доколку се исполнети законските критериуми и постојат обезбедени средства во соодветните буџети.
Доколку предлогот биде усвоен и се спроведе според планираните рокови, значителен број лица кои со години работат во јавниот сектор би можеле да добијат поголема работна и финансиска сигурност. Сепак, конечната реализација ќе зависи од усвојувањето на законот, проверката на условите и буџетските можности на институциите.
