Сè поголемиот проблем со скапото домување предизвикува незадоволство низ Европа, каде што илјадници граѓани бараат итни мерки за намалување на цените на становите и кириите. Додека во Португалија и Шпанија граѓаните излегуваат на улиците, во Македонија високите цени на недвижностите стануваат сериозна пречка за младите и семејствата што сакаат да обезбедат сопствен дом.
Илјадници луѓе на 10 октомври протестираа во португалските градови Лисабон, Порто, Авеиро и Брага, барајќи решенија за растечките трошоци за живот и сè потешкиот пристап до станбен простор. Демонстрантите порачаа дека со сегашните плати станува речиси невозможно да се живее самостојно, додека високите кирии ги принудуваат многу млади да останат кај родителите или да бараат сместување далеку од работното место.
Податоците за пазарот на недвижности покажуваат дека проблемот е особено изразен во Португалија. Според бројките наведени во извештајот, цените на станбените недвижности во земјата во вториот квартал од 2026 година биле повисоки за 16,5 проценти во споредба со истиот период претходната година. За споредба, просечниот раст во Европската Унија изнесувал 4,7 проценти.
Организаторите на протестите бараат повеќе мерки за обезбедување достапни станови, заштита на граѓаните од растечките трошоци и поголема контрола врз економските услови што го отежнуваат секојдневниот живот. Во Португалија истовремено се води и политичка дебата за промени на правилата за изнајмување, вклучително и предлози за побрзи постапки за иселување и укинување на ограничувањата за кириите кај новите договори. Додека владата очекува реформите да ја зголемат понудата на станови, здруженијата на станари предупредуваат дека промените би можеле дополнително да ги оптоварат домаќинствата.
И во Шпанија домувањето е меѓу најважните политички теми. Владата на премиерот Педро Санчез најави пакет мерки за справување со станбената криза, со акцент на заштитата на ранливите категории, даночните инструменти и финансирањето на изградбата на домови. Случаите на иселување луѓе од нивните долгогодишни живеалишта дополнително ја засилија јавната дебата за тоа колку е достапно правото на дом.
Слични грижи сè почесто се присутни и во Македонија, особено во Скопје, каде што купувањето стан за многу млади луѓе станува тешко остварлива цел. Според податоците на Народната банка наведени во текстот, цените на становите во главниот град во вториот квартал од 2026 година забележале годишен раст од над 13 проценти.
Поскапувањето значи дека за купување стан се потребни поголеми заштеди, повисоко учество при подигнување кредит и долгорочна финансиска обврска. Многу млади семејства се соочуваат со избор меѓу продолжување на животот во родителскиот дом, плаќање висока кирија или задолжување на повеќе децении.
Проблемот отвора прашања за тоа какви политики се потребни за да се зголеми понудата на достапни станови и да се олесни решавањето на станбеното прашање. Меѓу можните мерки се изградба на социјални станови, поддршка за купување прв дом, подобри услови за изнајмување и поефикасно користење на државното земјиште.
Искуствата од Португалија и Шпанија покажуваат дека скапото домување може да прерасне во прашање што силно влијае врз јавната и политичката дебата. Граѓаните бараат конкретни решенија, јасни рокови и мерки што ќе дадат видливи резултати, наместо само општи ветувања.
Во Македонија останува прашањето дали политичките партии ќе понудат јасни и остварливи планови за младите и семејствата што сакаат да дојдат до сопствен дом. Со растот на цените во Скопје, достапното домување сè повеќе се наметнува како едно од клучните социјални прашања, од кое зависат самостојноста на младите, финансиската сигурност на семејствата и иднината на градот.
