Шегите за повозрасните луѓе кои се будат уште во зори и тинејџерите кои сакаат да спијат до пладне можеби звучат познато, но зад оваа разлика се кријат научни објаснувања. Со текот на годините, природниот ритам на спиење се менува, па многу луѓе почнуваат да чувствуваат замор порано навечер и да се будат во раните утрински часови.
Овие промени не зависат само од генетиката. Врз нив влијаат стареењето на мозокот, изложеноста на дневна светлина, промените во видот и способноста на организмот да ги препознава сигналите што му помагаат да го одржува 24-часовниот биолошки ритам.
ЗОШТО СО ГОДИНИТЕ СЕ МЕНУВА ВРЕМЕТО НА БУДЕЊЕ?
Мозокот користи различни сигнали од околината за да го одреди времето за активност и одмор. Меѓу нив се дневната светлина, зајдисонцето, времето на оброците, физичката активност и социјалните контакти.
Со стареењето, начинот на кој мозокот ги обработува овие сигнали може да се промени. Како последица, внатрешниот часовник кај некои луѓе се поместува кон порано заспивање и порано будење.
Токму затоа, дел од повозрасните лица чувствуваат поспаност уште во вечерните часови, додека наутро се будат одморени пред останатите членови на семејството. Сепак, ова не се случува кај сите луѓе, бидејќи потребите за сон и природниот ритам се разликуваат од човек до човек.
КАКВА Е ВРСКАТА МЕЃУ ВИДОТ И СПИЕЊЕТО?
Промените во видот исто така можат да влијаат врз биолошкиот часовник. Катарактата, позната и како сива мрена, е состојба при која очната леќа станува заматена, со што се намалува количината на светлина што стигнува до мрежницата.
Светлината има важна улога во регулирањето на внатрешниот часовник. Таа му помага на мозокот да препознае кога е ден, а кога е време за одмор.
Кога сигналите од светлината се изменети, може да се промени и времето на лачење на мелатонинот – хормонот што учествува во регулирањето на спиењето. Кај одредени луѓе ова може да придонесе за порано појавување на поспаноста и порано будење.
Истражувањата укажуваат дека операцијата на катаракта може да го подобри спиењето кај некои пациенти, иако резултатите зависат од нивната здравствена состојба и од други фактори што влијаат врз одморот.
ШТО МОЖЕ ДА ПОМОГНЕ ЗА ПОДОБАР СОН?
Една од најважните навики е одржувањето редовен распоред за спиење и будење. Физичката активност, утринската дневна светлина и престојот на отворено можат да помогнат во одржувањето на стабилен биолошки ритам.
Кај луѓето кои се будат премногу рано, изложувањето на посилна светлина во соодветниот дел од вечерта може да помогне во поместувањето на времето на заспивање. Сепак, ефектот зависи од индивидуалниот биолошки часовник, па при долготрајни проблеми со спиењето е најдобро да се побара совет од здравствен работник.
Алкохолот може да го наруши квалитетот на сонот, дури и кога предизвикува чувство на поспаност. Од друга страна, редовното вежбање и изложеноста на утринска светлина можат да придонесат за подобар одмор.
Раното будење е честа појава со стареењето, но не треба секогаш да се смета за неизбежна последица на годините. Доколку е проследено со постојан замор, несоница или тешкотии во секојдневието, потребна е консултација со лекар.
На крајот, разликата меѓу повозрасните кои се будат во зори и тинејџерите кои сакаат да спијат до пладне не е само прашање на навика. Таа покажува колку многу се менува човечкиот организам низ животот и колкава улога има биолошкиот часовник во секојдневниот ритам.
