Катастрофата што минатиот месец го погоди Непал не била само последица на екстремните врнежи. Новата научна анализа покажува дека долгогодишното глобално затоплување придонело планинскиот терен да стане понестабилен, со топење на вечниот мраз и забрзано повлекување на глечерите.
На 26 август, во близина на границата меѓу Непал и Кина, дошло до големо одронување на карпи, по што огромна маса вода, мраз, камења и наносен материјал се спуштила низ долината на реката Тришули. Последиците биле катастрофални – повеќе од 1.300 луѓе ги загубиле животите, додека илјадници други се водат како исчезнати.
Според анализата на World Weather Attribution, затоплувањето во Хималаите со децении влијае врз условите во високопланинските области. Со растот на температурите се повлекуваат глечерите, а се топи и пермафростот – трајно замрзнатото тло кое во планинските предели има важна улога во стабилизирањето на карпите и земјиштето.
Истражувачите посочуваат дека границата до која земјата останува замрзната се поместува кон поголеми надморски височини. Според анализата, таа во просек се искачува за околу 100 метри секоја деценија. На тој начин карпите на повисоките делови од планините подолго време се изложени на температури над нулата, што придонесува за топење на замрзнатото тло и создавање дополнителни пукнатини.
Геознанственици кои со години работат на Хималаите забележуваат дека на надморски височини од околу 5.000 метри веќе има области каде земјата и карпите повеќе не остануваат замрзнати во текот на целата година. Тоа ги менува условите во теренот кој со векови бил стабилизиран од мразот.
Дополнителен проблем е повлекувањето на глечерите. Глечерите во регионот со децении ја губат својата маса, а некои од нив се повлекле стотици метри. Во подрачјето погодено од катастрофата, глечерот Лангтанг Лирунг од 1990-тите наваму се повлекол приближно половина километар, оставајќи зад себе карпести површини кои претходно биле покриени со мраз.
Хималаите се едно од најголемите светски складишта на снег и мраз надвор од поларните региони. Тамошните глечери се важен извор на вода за голем број големи азиски речни системи, од кои зависат милијарди луѓе.
Научниците сепак нагласуваат дека не може со сигурност да се утврди дали одронот би се случил и без климатските промени. Можно е настанот да бил поврзан и со други природни фактори, вклучително и геолошки процеси. Но, анализата укажува дека повеќедецениското затоплување создало услови во кои планинските падини стануваат почувствителни и подложни на одрони.
Дополнителен фактор биле и невообичаено високите температури непосредно пред катастрофата. Јули и август 2026 година биле меѓу најтоплите периоди забележани во регионот, што дополнително влијаело врз топењето на мразот и стабилноста на теренот.
Научниците предупредуваат дека ваквите промени значат зголемен ризик за населението кое живее во тесните долини и подножјата на Хималаите, каде одроните, поплавите и наглото надоаѓање на вода можат да предизвикаат разорни последици.
