Дигиталните услуги треба да им го олеснат животот на граѓаните, но нивната вистинска вредност се мери со тоа колку практични обврски можат да завршат без одење по шалтери и без дополнителни документи. Токму на овој тест се отвораат прашања околу новите најави на министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски – од електронската лична карта до платформата за плаќање данок на имот.
Преку апликацијата „м.Услуги“, граѓаните можат да ја додадат личната карта и возачката дозвола на својот мобилен телефон. Но, кога станува збор за полициска контрола, дигиталната верзија засега не ја заменува физичката исправа. Министерот потврди дека за целосна примена се потребни технички измени во системите и усогласување на прописите, поради што граѓаните и понатаму треба да ги носат пластичните документи.
Ова ограничување го отвора прашањето колку институциите се подготвени да ги користат новите дигитални решенија. Самото поставување документ во апликација е само еден чекор. За услугата да биде целосно функционална, системите на институциите мора да можат да ја потврдат неговата автентичност, а правилата да овозможат документот да се користи во конкретни постапки.
Затоа, покрај промоцијата на апликацијата, граѓаните очекуваат јасни информации за тоа каде може да се користат дигиталните документи, за кои услуги се прифатени и кога ќе престане потребата од задолжително носење на физичките исправи. Без такви насоки, корисниците остануваат во неизвесност дали новата можност навистина ќе им ја заврши работата или повторно ќе мора да се потпрат на старите документи.
Слични прашања се отвораат и околу најавената платформа за електронско плаќање на данокот на имот. Андоновски најави активности за обновување и унапредување на дигиталните услуги, но електронското плаќање на оваа обврска не е новина во Скопје.
Уште во 2017 година, Град Скопје ги информирал граѓаните дека данокот на имот може да се плати преку интернет, со платежна картичка или преку електронско банкарство. Тогашната услуга овозможувала и пристап до решенијата за данок, проверка на податоците за имотот и увид во финансиската состојба.
И денес постои порталот „Даноци е-пеј“, преку кој се достапни електронски услуги поврзани со даночните обврски. Поради тоа, клучното прашање не е само дали ќе има нова платформа, туку што конкретно ќе промени таа во однос на постојните можности.
Андоновски посочил дека дел од претходните услуги престанале да се користат и дека сега се работи на нивно повторно активирање. Во таков случај, јавноста треба да добие попрецизни објаснувања: кои функции биле недостапни, колку долго траел проблемот, што се презема за негово решавање и кои дополнителни можности ќе ги добијат граѓаните.
Важно е да се направи разлика меѓу обновување на постоечка услуга и воведување нов систем. Електронското добивање решенија, поднесувањето барања, плаќањето преку интернет и поврзувањето со националната апликација се различни функционалности. За секоја од нив треба да биде јасно дали веќе е достапна, дали се надградува или допрва ќе се воведува.
Дигиталната трансформација не завршува со објавување апликација или претставување нова платформа. Таа подразбира институциите да ги усогласат своите системи, да ги поедностават процедурите и да им овозможат на граѓаните услугата да ја користат без непотребни административни пречки.
Во случајот со дигиталните лични документи, тоа значи јасно утврдени правила за нивно прифаќање и функционални проверки во институциите. Кај данокот на имот, тоа значи транспарентно објаснување што нуди новото решение во споредба со постојниот портал и кои проблеми ќе бидат отстранети.
Јавноста, исто така, треба да има увид во роковите за целосна примена, институциите што се поврзани со системите, како и трошоците за нивниот развој и одржување. Таквите информации би овозможиле реално да се оцени дали дигитализацијата го намалува времето потребно за административните постапки и колку чекори им се заштедуваат на корисниците.
Министерството за дигитална трансформација има задача не само да ги претставува новите технологии, туку и да обезбеди тие да функционираат во секојдневниот живот. Вистинскиот резултат ќе се почувствува тогаш кога граѓанинот ќе може да ја заврши постапката со дигиталниот документ што го има во телефонот, без да мора да носи дополнителна пластична исправа, или кога данокот ќе го плати електронски преку јасна и функционална услуга.
Дотогаш, за секоја нова најава останува важно прашањето: што точно добива граѓанинот, од кога ќе може да го користи и дали новото решение навистина го поедноставува процесот?
