Европската Унија треба да се подготви за остар трговски одговор кон Соединетите Американски Држави доколку Вашингтон продолжи да врши притисок врз европските земји да ги зголемат цените на лековите. Ова го предлага белгискиот вицепремиер и министер за здравство Франк Ванденбрук, кој смета дека Брисел треба да ја разгледа можноста за активирање на таканаречената „трговска базука“ – механизмот на ЕУ за одговор на економска принуда од странство.
Предлогот е изложен во документ објавен од истражувачкиот институт „Егмонт“, подготвен од Ванденбрук и неговата соработничка Глорија Гекиер. Во него се наведува дека Унијата треба да биде подготвена и да ги повлече царинските поволности што им ги одобрила на САД со трговскиот договор постигнат во Турнбери во август 2025 година, доколку американската администрација воведе дополнителни царини за европските производи.
ВАШИНГТОН БАРА ЕВРОПА ДА ПЛАЌА ПОВЕЌЕ ЗА ЛЕКОВИ
Американската администрација се залага за промена на меѓународната политика за цените на лековите преку принципот на „најповластена нација“ (MFN). Идејата е цените што ги плаќаат американските пациенти да се поврзат со пониските цени во група други богати земји, меѓу кои се Франција, Германија и Италија.
Вашингтон тврди дека американските потрошувачи плаќаат непропорционално високи суми за фармацевтски производи, додека други развиени држави имаат корист од лекови чие истражување и развој во голема мера се финансираат преку американскиот пазар.
Во рамките на оваа политика, САД веќе постигнале договори со 26 фармацевтски компании за усогласување на цените за програмата „Медикејд“, која обезбедува здравствено осигурување за одредени категории граѓани.
Притисокот врз производителите може да доведе до различни сценарија: намалување на цените во САД, зголемување на цените на други пазари или комбинација од двете мерки.
ЕВРОПА СЕ ПЛАШИ ОД НОВИ ЦАРИНИ И ПОСКАПУВАЊЕ
Спорот веќе добива пошироки трговски димензии. Во јуни, американската администрација покренала истрага според членот 301 од американското трговско законодавство против Германија, поради наводно недоволно плаќање за иновативни лекови.
Истрагата би можела да доведе до дополнителни царини за германските производи, потенцијално и над границата од 15 проценти предвидена со договорот од Турнбери.
Во меѓувреме, европските влади разговараат за заедничка стратегија. На неформален состанок во Даблин минатата недела, министрите од Ирска, Франција, Германија, Италија, Данска, Шведска, Холандија и Белгија ја разгледувале можноста за формирање фармацевтска работна група на ниво на целата Унија.
Целта би била земјите-членки да ги усогласат своите позиции и да избегнат секоја држава поединечно да преговара со Вашингтон под различни услови.
Францускиот министер за трговија, Никола Форисје, предупредил дека без заеднички пристап постои ризик поединечните земји да изберат самостојни решенија, што би ја ослабнало преговарачката позиција на ЕУ.
„ТРГОВСКАТА БАЗУКА“ КАКО МОЖЕН ОДГОВОР
Ванденбрук и Гекиер предлагаат Брисел да започне истрага во рамките на Инструментот за борба против економска принуда (ACI). Овој механизам ѝ овозможува на ЕУ да воведе контрамерки, вклучително и царини и ограничувања во одредени области на услугите, кога трета земја врши економски притисок врз Унијата или нејзините членки.
За активирање на контрамерките е потребна поддршка од квалификувано мнозинство земји-членки. Белгиските автори сметаат дека и самото отворање истрага би испратило силна политичка и економска порака до Вашингтон.
Во документот се посочува и одредба од договорот меѓу американската влада и фармацевтската компанија „Фајзер“, според која дел од дополнителните приходи остварени преку повисоки цени надвор од САД треба да се споделат со американската влада.
Според авторите, ваквиот модел создава ситуација во која повисоките плаќања за лекови во странство можат да станат дополнителен извор на приходи за американската држава.
РИЗИК ОД ПОВИСОКИ ЦЕНИ И ПОВЛЕКУВАЊЕ ЛЕКОВИ ОД ЕВРОПА
Белгискиот вицепремиер предупредува дека американската стратегија може да има спротивен ефект од најавената цел. Бидејќи американскиот пазар е многу попрофитабилен за фармацевтските компании од повеќето други пазари, производителите би можеле да одлучат да го ограничат снабдувањето со лекови во земјите каде што цените се пониски.
Таквиот развој би можел да значи поскапи терапии за европските пациенти, но и недостиг или повлекување на одредени лекови од европските пазари. Во исто време, намалувањето на цените во САД би можело да биде помало од очекуваното.
Затоа, Ванденбрук смета дека европските земји не треба да го третираат спорот само како прашање на фармацевтски цени, туку и како поширок предизвик за трговската политика и здравствената безбедност на Унијата.
Прашањето што останува отворено е дали Брисел ќе се одлучи за формална истрага и можни контрамерки или ќе се обиде преку заеднички преговори да спречи ескалација на спорот со Вашингтон.
