Околу 14.000 деца досега се запишани во прво одделение за учебната 2026/2027 година. Уписите сè уште не се завршени, па конечната бројка ќе биде позната во септември, но веќе сега е јасно дека македонските училишта се соочуваат со значително помали генерации.
Особено внимание привлекува споредбата со генерацијата родена во 2020 година. Тогаш во Македонија биле регистрирани околу 18.500 живородени деца, што покажува дека меѓу бројот на родени и актуелно запишани првачиња постои разлика од неколку илјади деца.
Оваа разлика не може автоматски да се припише на иселувањето. Дел од децата допрва ќе бидат запишани, а постојат и други причини поради кои бројот на родени деца и бројот на запишани првачиња не се идентични.
Сепак, податоците повторно го отвораат прашањето за демографската состојба во земјата.
Во последните години бројот на првачиња континуирано се намалува. Додека пред десетина години во прво одделение влегувале повеќе од 23.000 деца, денес бројката е значително пониска.
Причините се повеќеслојни. Еден од главните фактори е намалениот наталитет, но значајно влијание имаат и иселувањето на младите семејства и внатрешната миграција.
Последиците веќе се чувствуваат во училиштата, особено во руралните средини. Во дел од селата бројот на ученици е толку мал што училиштата функционираат со само неколку деца, а има и подрачни училишта во кои нема ниту едно ново прваче.
Во исто време, сликата во поголемите градови е различна. Во делови од Скопје има зголемен број ученици и потреба од дополнителни училници и проширување на постојните училишни капацитети.
Тоа покажува дека проблемот не е само во намалувањето на бројот на деца, туку и во нивната распределба. Едни средини остануваат без ученици, додека други се соочуваат со недостиг од простор.
Демографскиот пад се одразува и врз организацијата на образовниот систем. Со помал број ученици се поставува прашањето како ќе се организира училишната мрежа и како најдобро ќе се искористи постојниот наставен кадар.
На долг рок, последиците ќе бидат уште пошироки. Помалку првачиња денес значи помал број ученици во основното образование во иднина, а потоа и помал број средношколци, студенти и млади луѓе кои ќе влегуваат на пазарот на трудот.
Затоа бројката на првачиња не е само податок за почетокот на новата учебна година. Таа е показател за промените во населението и за идните предизвици со кои ќе се соочи Македонија.
Конечниот број на првачиња ќе биде познат по завршувањето на уписите во септември. Тогаш ќе биде појасно колкава е реалната разлика меѓу генерацијата родена во Македонија и децата кои денес го започнуваат образованието во земјата.
