Американскиот претседател Доналд Трамп најавува остра политичка пресметка со демократите, кои по изборните резултати се подготвуваат да преземат контрола врз двата дома на Конгресот. Неговата стратегија се темели на користење на претседателското вето за блокирање на законските предлози, со надеж дека противниците на крајот ќе бидат принудени да преговараат со Белата куќа.
Симбол на оваа политичка порака стана црвена капа со натпис „ВЕТО“, која неодамна беше поставена на масата во Овалната соба за време на разговорот на Трамп со новинарите.
Претседателот отворено порача дека е подготвен со месеци да ги блокира законите, очекувајќи дека демократите по одреден период сами ќе побараат договор. Ваквиот пристап доаѓа по значителниот изборен успех на Демократската партија, која обезбеди најмалку 54 места во Сенатот, вклучувајќи двајца независни сенатори кои гласаат заедно со неа.
Во Претставничкиот дом демократите имаат 253 пратенички места, значително повеќе од потребните 218 за мнозинство, додека дел од изборните резултати сè уште се очекуваат. Особено значајни се победите во Канзас и Тексас, каде што демократските кандидати освоиле сенаторски места по повеќедецениско отсуство на партијата од овие позиции.
ВЕТОТО КАКО ГЛАВНО ПОЛИТИЧКО ОРУЖЈЕ
Според американскиот Устав, претседателот има право да одбие да потпише закон усвоен од двата дома на Конгресот. За тоа има рок од десет дена, без да се сметаат неделите, а одлуката мора да биде образложена.
Конгресот може да го надмине претседателското вето, но за тоа е потребна двотретинска поддршка во двата дома. Тоа значи најмалку 67 гласови во Сенатот и 290 во Претставничкиот дом, доколку сите членови гласаат.
Со актуелниот распоред на силите, демократите немаат доволно гласови самостојно да ја поништат одлуката на Трамп. За секој таков обид ќе им биде потребна поддршка од најмалку 13 републикански сенатори, како и од значителен број републикански пратеници.
Аналитичарите предупредуваат дека ваквата поставеност може да доведе до сериозна институционална блокада, особено ако двете политички партии одбијат компромис.
РОЗВЕЛТ Е РЕКОРДЕР ПО ПРЕТСЕДАТЕЛСКИ ВЕТА
Историјата на американската политика покажува дека претседателското вето често било користено како средство за политички притисок. Бил Клинтон ставил 37 вета, Џорџ Буш постариот 44, додека Роналд Реган ја искористил оваа можност 78 пати во текот на двата мандата.
Апсолутниот рекордер е Френклин Делано Рузвелт, кој ставил вкупно 635 вета, од кои Конгресот успеал да поништи само девет.
Интересно е што Рузвелт во најголем дел од своето претседателствување имал поддршка од сопствената партија во двата дома на Конгресот. Ветото го користел и за дисциплинирање на сопствените политички сојузници, а не само за конфронтација со опозицијата.
Трамп, пак, досега не бил претседател кој често посегнувал по оваа уставна можност. Во првиот мандат искористил десет вета, од кои Конгресот успеал да надмине само едно. Во вториот мандат, според наведените податоци, ставил уште две вета.
ДЕМОКРАТИТЕ ПОДГОТВУВААТ ИСТРАГИ И СУДСКИ ПОСТАПКИ
Иако претседателското вето може да блокира законски иницијативи, тоа не му дава на Трамп целосна контрола врз работата на Конгресот. Демократите ќе можат да отвораат истраги, да бараат документи и да вршат надзор врз работата на администрацијата.
Претставникот Роберт Гарсија веќе испрати порака дека администрацијата треба да се подготви за правни предизвици, додека сенаторот Рон Вајден најави користење судски повици за прибирање информации.
Пазарите засега очекуваат дека поделбата на политичката моќ може да донесе поголема умереност во економските политики и намалување на неизвесноста, но долготрајната блокада би можела да создаде дополнителни проблеми.
ИМПИЧМЕНТОТ Е МОЖЕН, НО ТЕШКО ОСТВАРЛИВ
Демократите теоретски имаат можност да покренат постапка за отповикување на претседателот, бидејќи за покренување обвинение во Претставничкиот дом е доволно обично мнозинство.
Сепак, за отстранување на претседателот од функцијата потребни се две третини од гласовите во Сенатот, што во актуелните политички околности е тешко достижно.
Трамп веќе двапати беше изложен на постапка за импичмент за време на првиот претседателски мандат, но во двата случаи беше ослободен од обвиненијата. И покрај тоа што дел од американската јавност поддржува нова постапка, демократското раководство засега не најавува конкретен чекор во таа насока.
Новиот состав на Конгресот треба да ја преземе функцијата на 3 јануари 2027 година. Дотогаш републиканците ја задржуваат контролата врз законодавниот дом, а потоа Вашингтон го очекуваат две години неизвесни политички односи, во кои ветото може да стане главното средство за притисок и преговарање.
