Новите центри за вештачка интелигенција сè почесто се градат во помалку развиени и оддалечени региони, каде што има повеќе достапно земјиште, пониски трошоци и полесен пристап до електрична енергија
Европа се соочува со голема промена во начинот на кој се планира изградбата на центри за податоци, особено оние наменети за развој и работа на системи со вештачка интелигенција. Поради недостигот на слободно земјиште и ограничените капацитети на електроенергетските мрежи во големите градови, инвеститорите сè почесто се насочуваат кон помали градови, индустриски зони и рурални подрачја.
Според анализата на компанијата за недвижности JLL, просечната оддалеченост на новите центри за податоци што треба да бидат пуштени во употреба во периодот од 2026 до 2028 година ќе достигне околу 175 километри од главните урбани центри. За споредба, објектите изградени во периодот од 2022 до 2025 година во просек биле оддалечени само околу 46 километри.
Главната причина за ваквиот тренд е огромната количина електрична енергија потребна за функционирање на современите AI системи. Големите центри за податоци користат илјадници процесори и графички единици, а нивното работење бара и значителни количини вода за ладење на опремата.
„Клучно станува прашањето каде може да се обезбеди доволно електрична енергија, а не само каде постои побарувачка“, посочуваат од JLL, укажувајќи дека инфраструктурата сè повеќе се гради таму каде што има достапен енергетски капацитет.
Податоците покажуваат и значителен раст на проектите на таканаречено „greenfield“ земјиште, односно локации каде што претходно немало изграден објект. Тие сега сочинуваат околу 39 проценти од идните проекти во Европа, додека кај веќе реализираните центри нивното учество било само осум проценти.
Истовремено, изградбата во централните градски подрачја се очекува дополнително да се намалува. Дел од инвеститорите се префрлаат кон индустриски зони и периферни локации, каде што има повеќе простор и потенцијално пониски трошоци.
Големите европски центри како Лондон, Франкфурт, Амстердам, Париз и Даблин и понатаму се меѓу најбараните локации, но се соочуваат со сè поголем недостиг на земјиште, ограничувања во урбанистичкото планирање и долги рокови за приклучување кон електричната мрежа.
Разликата во цените на земјиштето е значителна. Во главните европски пазари, трошокот за земјиште со обезбедена енергетска инфраструктура во просек достигнува околу 2,36 милиони евра за еден мегават ИТ-оптоварување. Во секундарните градови сумата е околу 978.000 евра, додека во некои помали пазари може да биде и под 500.000 евра.
Амстердам е меѓу најскапите пазари, со околу 2,7 милиони евра по мегават, следен од Лондон со 2,6 милиони и Франкфурт со околу 2,5 милиони евра.
Дополнителен поттик за инвеститорите е огромниот раст на вложувањата во вештачка интелигенција. JLL проценува дека четирите најголеми светски компании за облачни услуги во 2026 година ќе потрошат околу 725 милијарди долари, што е значителен раст во однос на 410 милијарди долари вложени во 2025 година. Најголем дел од средствата се очекува да бидат насочени кон AI инфраструктура и центри за податоци.
Според проценките, до 2030 година работните оптоварувања поврзани со вештачката интелигенција би можеле да сочинуваат околу половина од глобалниот капацитет на центрите за податоци.
Преместувањето на ваквите објекти во помалку развиени региони може да донесе нови инвестиции, работни места и економски развој. Сепак, експанзијата носи и ризици. Локалните жители во некои области веќе изразуваат загриженост поради можните последици врз природата, потрошувачката на вода и дополнителниот притисок врз електроенергетската инфраструктура.
Така, европската трка за развој на вештачката интелигенција постепено создава ново правило во индустријата: наместо центрите за податоци да се градат што е можно поблиску до големите градови и корисниците, инвеститорите сè почесто ги бараат местата каде што најбрзо и најевтино можат да обезбедат огромни количества електрична енергија и простор.
